Samarqandda, Registon majmuasida ustki qismi marmar bilan uralgan katta dahma (sag'ana) bor. Ko'p sayyohlar bu sag'anaga kim dafn qilingani bilan qiziqadi. Bundan tashqari dahma ustiga bir nechta qabr toshlari ham qo'yilgan.

Shayboniylar dahmasi davlat muhofazasidagi ko'chmas mulk obektlari milliy ro'yxatiga kiritilgan o'rta asrlardagi me'moriy yodgorlik hisoblanadi. U 16 asrda qurilgan va hozirda Registon majmuasida joylashgan.

Dastlab, mehr Sulton xonimning ko'rsatmasi bilan Shayboniyxon madrasasi hovlisida joylashgan qabrlar baland holda marmardan qilingan alohida oilaviy dahmaga o'tkazilgan. Bibixonim jome masjidiga olib boradigan yo'l ochilgandan keyin maqbara 70-80 metrlar janubi-Sharq tomonga ko'chirilgan. Uni avval egallab turgan maydoni ham ancha qisqargan. 1960-1962-yillarda shaharning qayta ta'mirlanishi natijasida maqbaraning o'rni ikkinchi bor ko'chirilgan va u Registon maydonidan joy olgan.

Birinchi bo'lib bu erga 1504 yilda shahid bo'lib vafot etgan Maxmud Sulton dafn etilgan. 1509 yilda esa Muhammad Shayboniyning onasi Oqqo'zibegimning jasadi Buxorodan bu erga olib kelingan. 1510 yilda Muhammad Shayboniyning o'zi, 1511 yilda - Mahdiy, Xamza i Abulxayr sultonlar, 1514 yilda - Muhammad Temur Sulton, 1526 yilda - Yodgor Sulton, 1530 yilda – Shoh Sulton xonim, 1535 yilda - Shahribonu xonim, 1545 yilda - qutlug'Muhammad Sulton, 1586 yilda - Suyunch Muhammad Sulton va boshqa Shayboniy Sultan va malikalar bu erda dafn etilgan.

Ma'lum vaqt Shayboniylar davlati poytaxti bo'lgan Samarqandda bu sulola hukmronligi davrida madaniy hayot gurkirab rivojlandi.

Shayboniylar me'morchilikka katta e'tibor qaratishdi va bu davrda bir qator inshoatlarni qurishdi. Bu borada nafaqat sulola vakillari, balki yana salmoqli sarmoya sohiblari ham o'zlarini namoyon etishdi. Masalan, Samarqandda Muhammad Shayboniy nomi bilan bog'liq Xoniya, Abu Said Kalbobo, Ko'kaldosh va mehr Sultonxonim madrasalari qurildi. Bu davrda alayki Ko'kaldosh masjidining marmar minbari (1528), juvonmard Alixon hammomi (1574), qozi soqiy madrasasi qad ko'tardi. Shayboniylar hukmronligi davrida bu sulola vakillari fan va madaniyat rivojida katta rol o'ynadi. Eng muhimi, ularning o'zlari juda bilimdon insonlar bo'lishgan.

Muhammad Shayboniyxon, Kuchkunchixon, Ubaydullaxon, Abdullaxon II, Abdulazizxan kabi Shayboniy xonlar turkiy va forsiy tillarda she'rlar yozishgan. Ular diniy va dunyoviy fanlardan yaxshigina xabardor bo'lishgan. Harbiy yurishlar va davlat ishlari orasidagi qisqa tanaffuslarda Shayboniyxon Islom dini va turli fanlarni o'rganib chiqqan, tarixiy va poetik asarlar yozgan. U ko'plab tarixchilarni, shoir va olimlarni o'z qarorgohiga chaqirib olgan. Jumladan, Kamoliddin Binoiy, Muhammad Solih, Mulla Shodi, Fazlulloh ibn Ro'zbekxon kabi xalq e'zozida bo'lgan shoirlar uning qarorgohidan qo'nim topib, o'z asarlarini yaratishgan.

Kamoliddin Bexzod tomonidan chizilgan Hirotni qo'lga kiritgandan keyingi Muhammad Shayboniyxanning portreti xozirgi kungacha saqlanib qolgan.

Asliddin SAFAROV, Registon ansambli gidlar bo‘limi boshlig‘i.

Registon maydonida ilk bor italiyalik afsonaviy tenor Andrea Bochelli konsert berdi. Undan o‘zbekistonliklar bilan birga Rossiya, Ozarbayjon, Yevropa va boshqa davlatlardan kelgan mehmonlar ham bahramand bo‘ldi.

Registon ansambli Samarqand mehmonlari uchun asosiy magnit bo'lib qolmoqda. Rasmiy ma'lumotlarga ko'ra, so'nggi yillarda majmua har yili millionga yaqin sayyohni qabul qilmoqda.

Dunyoning etakchi nashrlari – National Geographic, Lonely Planet va BBC – Registonni Markaziy Osiyodagi eng go'zal va qadimiy tarixiy ansambllardan biri deb atashdi. Samarqandning 2023 yilda «Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti turizm poytaxti» sifatida tan olinishi shaharning xalqaro nufuzini va uning asosiy diqqatga sazovor joyi - Registonni sezilarli darajada oshirdi.

- Ispaniya va Italiyadan kelgan sayyohlar soni o'tgan yilga nisbatan 60 foizga oshdi, - deydi Registon ansambli direktori Xonkul Samarov. - Xitoydan sayyohlar oqimi barqaror o'sib bormoqda va kuzda Indoneziya va Malayziyadan sayyohlar soni sezilarli darajada oshdi.

Ziyorat turizmining o'sishi Umra+ loyihasi bilan bog'liq. Yozda Samarqand delegatsiyasi Indoneziyaga tashrif buyurib, turizm vazirligi va din ishlari qo'mitasi bilan shartnomalar imzoladi. Madaniy dastur doirasida al-Buxoriy ziyoratiga bag'ishlangan, Indoneziyalik va O'zbekistonlik san'atkorlar ishtirokida spektakl namoyish etildi. Natija uzoq davom etmadi: Malayziya va Indoneziyadan charter reyslari ziyoratchilarning yangi guruhlarini olib keldi. Rossiya va Qozog'istondan kelgan sayyohlar orasida ijobiy dinamika sezilarli.

Samarovning so'zlariga ko'ra, majmua hududida sayyohlar uchun bir qator qo'shimcha qulayliklar yaratilgan. Uchala madrasada ham – Ulug'bek, Sherdor va Tillakorida tarixiy ekspozitsiyalar ochilgan. Bu yerda XV-XVII asrlarda madrasada ta'lim va ilmiy faoliyat qanday olib borilganligi haqida batafsil ma'lumot berilgan. Sayyohlar o'sha paytdagi atmosferani his qilishlari uchun manekenlardan foydalaniladi.

Bugungi kunda Registonda 12 ta malakali qo'llanma ishlaydi, 12 tilda audio qo'llanma xizmati ishga tushirildi. Ko'p sonli odamlar tufayli ekskursiya paytida shovqinni oldini olish uchun sayyohlarga minigarnituralar beriladi va qo'llanma ma'lumotni faqat mikrofon orqali o'z guruhiga etkazadi. Nogiron tashrif buyuruvchilar uchun davlat standartlariga javob beradigan rampalar o'rnatilgan.

- Majmuaga kuniga o'rtacha 3500-4000 kishi tashrif buyuradi, – davom etadi X. Samarov. - Chet ellik sayyohlar uchun kirish chiptasi narxi 100 ming so'm, O'zbekiston fuqarolari uchun 15 ming so'm, maktab o'quvchilari uchun 10 ming so'm. O'zbekiston maktab o'quvchilari uchun ijtimoiy tashabbus sifatida seshanba va juma kunlari kirish bepul.

Turistlarning mazmunli dam olishlari uchun majmuada qo'shimcha tadbirlar ham tashkil etiladi. Har kuni soat 20:00 dan 21:00 gacha Samarqand qo'shiqlari va rang-barang yorug'lik effektlari namoyish etiladi. Shundan so'ng, soat 21:00 dan 21:30 gacha tashrif buyuruvchilarga zamonaviy 3D shou taqdim etiladi.

Muhammaddier NARINOV.

Samarqand Gazetasi

2025-yil 1-sentyabr kuni Samarqanddagi Registon maydonida jahonga mashhur italiyalik tenor Andrea Bochellining konserti bo‘lib o‘tdi. Bu noyob musiqiy tadbir butun dunyodan mehmonlarni jamladi va madaniyat turizm hamda kreativ iqtisodiyotni rivojlantirishda kuchli turtki bo‘la olishiga yorqin misol bo‘ldi.

Tomoshabinlar nafaqat zamonamizning eng buyuk tenorlaridan birining ijrosidan zavq oldilar, balki ko‘p asrlik tarix va noyob me’morchilikka ega qadimiy Samarqand muhitiga ham sho‘ng‘idilar. Konsert O‘zbekistonning boy madaniy merosi bilan tanishishga sabab bo‘lib, sayyohlarni mamlakatni yanada chuqurroq o‘rganishga ilhomlantirdi.

Ochiq osmon ostidagi konsert Registon maydonidagi muazzam madrasalar fonida bo‘lib o‘tib, Samarqandni klassik musiqa ishqibozlari, jurnalistlar, blogerlar, sayohatchilar va kreativ sohalar vakillarini o‘ziga jalb qiluvchi markazga aylantirdi.

Ushbu tadbir O‘zbekistonga jahon madaniy turizmi xaritasida yangi nuqta sifatida xalqaro e’tiborni kuchaytirdi va madaniyat hamda kreativ industriyalarning barqaror ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishdagi o‘sib borayotgan o‘rnini namoyon etdi.

1-sentabr — yurtimiz tarixidagi eng ulug‘, eng aziz kun.
Bu yil biz Vatanimiz mustaqilligining 34 yilligini nishonlayapmiz.

Bu kun — xalqimizning irodasi, yurtimiz erkinligi va kelajagiga bo‘lgan ishonch ramzidir.

Shu qutlug‘ kunda har bir fuqaro va har bir mehmonni chuqur hurmat va samimiyat bilan tabriklaymiz.

Tinchlik, taraqqiyot va farovonlik barchamizga hamdam bo‘lsin!

Mustaqillik kuni muborak, O‘zbekiston!

Iordaniya Podshohi Abdulla II ibn al-Husayn O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev hamrohligida qadimiy Samarqand shahrining ulug‘vor tarixiy obidalari bilan tanishdi.

Davlat rahbarlari avval Shohi Zinda majmuasiga tashrif buyurdilar.

Bu yerda Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalomning sahobalaridan biri Qusam ibn Abbos va boshqa arboblarning maqbaralaridan tashkil topgan. Majmuaning tarixiy, madaniy va badiiy ahamiyati shundaki, u me’morchilik va bezak san’atining bir necha asr davomidagi taraqqiyotini aks ettiradi. Shohi Zinda 2001-yilda YUNЕSKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan.

Rasman Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalomning qizi Fotima va kuyovi Ali ibn Abu Tolibning avlodlari hisoblangan Hoshimiylar sulolasi vakili bo‘lgan Iordaniya Podshohi Qusam ibn Abbos xotirasiga hurmat bajo keltirdi. Qur’on tilovat qilindi.

Amir Temur maqbarasi ziyorati chog‘ida Iordaniya delegatsiyasiga buyuk bobomizning davlatchilik siyosati, harbiy mahorati, turli mamlakatlar bilan diplomatik aloqalari haqida so‘zlab berildi. Sohibqiron hayoti va faoliyati, uning davlati o‘z davrining eng ulkan mamlakati bo‘lgani mehmonlarda katta taassurot qoldirdi.

Davlat rahbarlari Mirzo Ulug‘bek, Sherdor va Tillakori madrasalaridan iborat Registon majmuasini ham ziyorat qildilar. Asrlar davomida bu obidalar ilm-fan markazi bo‘lgan, yuzlab olim va tadqiqotchilarni yetishtirgan. O‘zining mukammal joylashuvi va uyg‘unligi  tufayli Registon haqli ravishda Samarqandning "tashrif qog‘ozi" hisoblanadi.

Tanishuv chog‘ida oliy martabali mehmonga ushbu inshootlarning bunyod etilish tarixi va naqshlarining o‘ziga xos jihatlari, maydonda olib borilgan restavratsiya ishlari haqida ma’lumot berildi.

2024-yilning 2–3-noyabr kunlari oltinchi “Samarkand Marathon 2024” xalqaro xayriya yugurish musobaqasi bo‘lib o‘tdi.

Tadbirda 5,555 nafar ishtirokchi, shu jumladan, dunyoning 43 mamlakatidan 628 nafar yuguruvchi qatnashdi. Start va marra Registon maydonida joylashgan bo‘lib, ishtirokchilarga masofa bo‘ylab shaharning asosiy tarixiy obidalarining manzarasi ochildi.

“Samarkand Marathon” dasturi quyidagi tadbirlardan iborat bo‘ldi:

2-noyabr: bolalar poygalari, plogging va skandinavcha yurish.
3-noyabr: 42,2K, 21,1K, 10K, 5K, 2K.lik yugurish masofalari hamda 5K inklyuziv poyga.

Tadbirning birinchi kuni yakunlangach, sahnada “ITNI”, “BU QALA” va “LOUD373” musiqiy guruhlarining chiqishlari bo‘lib o‘tdi.

“Samarkand Marathon” O‘zbekistonda nafaqat ommaviy sport voqeasi, balki muhim ijtimoiy tadbirga aylandi. “Samarkand Marathon 2024”dan ko‘zlangan maqsad O‘zbekiston madaniyat muassasalarida inklyuziv muhitni yaratishdan iborat.

Tashkilotchi — O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi.

Turizm qo‘mitasi tomonidan tashkil etilgan tashrif doirasida, MDH davlatlaridan 100 nafar jurnalist va blogerlardan iborat xalqaro “Yevrosiyo yuragiga sayohat – 2025” ekspeditsiyasi ishtirokchilari Samarqand va Buxoro viloyatlarining boy tarixiy-madaniy merosi va turizm salohiyati bilan yaqindan tanishdilar.

Samarqand shahrida mehmonlar Bulung‘ur tumanidagi Erganakli mahallasiga tashrif buyurib, mahalla hayoti, amalga oshirilayotgan islohotlar va turmush sharoiti bilan yaqindan tanishish imkoniga ega bo‘ldilar.

So‘ngra mehmonlar Registon maydoniga yo‘l olib, milliy qadriyatlarimizni targ‘ib qilish maqsadida o‘tkazilgan “O‘zbek milliy do‘ppi challenji”da qatnashdilar. Ushbu qiziqarli va rang-barang tadbirda ular milliy do‘ppilarimiz bilan fotosuratga tushib, o‘z taassurotlari bilan o‘rtoqlashdilar.

Mehmonlar Registon maydonida o‘tkazilgan 3D shouni tomosha qilib, tarixiy shahar ruhi va zamonaviy texnologiyalar uyg‘unligidan mamnun bo‘ldilar.

Buxoro viloyatiga tashrif davomida ekspeditsiya a’zolari Ark qal’asi, Poyi-Kalon majmuasi, tarixiy savdo toqlari, shuningdek, Labi-Hovuz ansambli kabi diqqatga sazovor joylarga sayohat qilishdi. Shuningdek, ular Buxoroning milliy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, an’anaviy san’at va mahsulotlar bilan tanishdilar.

Shuningdek, Samarqand va Buxoro mahalliy blogerlari bilan uchrashuv tashkil etilib, ular o‘zaro fikr almashdilar, tajriba orttirdilar va kelgusida hamkorlik qilish yuzasidan kelishuvlarga erishdilar.

Ta’kidlash joizki, ushbu tashrif Samarqand va Buxoro shaharlarining xalqaro miqyosdagi turistik salohiyatini keng targ‘ib etishga xizmat qilmoqda.

Ma’lumot uchun: “Yevrosiyo yuragiga sayohat” ekspeditsiyasi — Markaziy Osiyo va Rossiyaning 5 mamlakati va 30 dan ortiq shaharlarini qamrab oluvchi xalqaro biznes va madaniy-gumanitar tashabbusdir.